Wie op de Leidse markt een zak kibbeling haalt, een schol uitzoekt of een stuk zalm koopt, ziet vooral het eindresultaat. Wat je niet ziet, is alles wat eraan voorafgaat. Bij Vishandel Klaas Hartevelt uit Katwijk begint het werk namelijk al ver voordat de kraam op de Leidse markt staat.
Het familiebedrijf is inmiddels zo’n honderd jaar actief in de vis en al generaties lang verbonden met Leiden. Die geschiedenis begint bij Dirk Hartevelt. Als achtjarige jongen werd hij door zijn vader al met een mandje bokking langs de deuren gestuurd. Rond zijn dertiende ging hij zelf naar Leiden, waar hij een bakfiets huurde en vis begon te verkopen. Later kreeg hij een vaste plek op de markt.
De verbinding tussen Katwijk en Leiden is daarmee niet nieuw. Katwijkse vissers en visvrouwen trokken al veel langer naar Leiden om hun vis te verkopen. Zelfs de Blauwe Tram speelde daarin een rol: achterin was ruimte voor de visvrouwen en hun manden vol vis.
Van één mandje bokking naar 2.200 kilo vis per week
Dirks zoon Klaas groeide ondertussen op tussen de vis. Rond zijn achtste hielp hij al mee in het bedrijf. Toen zijn vader een hersenbloeding kreeg, nam Klaas de zaak noodgedwongen over. In 1977 begon hij officieel voor zichzelf. Inmiddels is het bedrijf uitgegroeid tot een echt familiebedrijf. Amerik van der Plas werkt er al tientallen jaren en in 2007 kwam schoonzoon Peter Volk erbij, die later mede-eigenaar werd. Inmiddels is ook Peters zoon Lars er werkzaam en staat de volgende generatie klaar.
De schaal is in de tussentijd alleen wel behoorlijk veranderd. Waar Dirk ooit met één mandje bokking over straat ging, wordt bij Hartevelt tegenwoordig zo’n 2.200 kilo vis per week verwerkt. Daarvan is ongeveer 500 kilo zalm en 600 kilo bestemd voor kibbeling.
De werkweek begint vroeg bij Hartevelt. Heel vroeg. Rond 4.15 uur gaat bij de meeste medewerkers de wekker en om 5.30 uur begint de werkdag. Vis die binnenkomt wordt zo snel mogelijk verwerkt: fileren, schoonmaken, snijden, verpakken, koelen en weer op ijs zetten. Terwijl klanten op de markt hun eerste boodschappen doen, wordt achter de schermen alweer gewerkt aan de volgende marktdag.
Verse vis is niet per se gisteren gevangen
Een van de grootste misverstanden over verse vis? Dat vers automatisch betekent dat de vis gisteren gevangen is. Volgens de mannen van Hartevelt draait kwaliteit om veel meer dan alleen de vangstdatum.
Na de vangst wordt vis gestript en direct gekoeld. Goed behandeld kan die vis langere tijd van uitstekende kwaliteit blijven. Sterker nog: vis moet na de vangst eerst besterven. Een net gevangen vis is nog stijf en het vlees kan bij het fileren letterlijk samentrekken.
De behandeling aan boord maakt daarom een groot verschil. Hartevelt weet precies welke boten hun vis goed behandelen en koopt ook veel vis in Scandinavië. Daar wordt de vis direct na de vangst verwerkt, zorgvuldig gekoeld en in ijs gelegd. Dat zie je terug in de kwaliteit wanneer de vis uiteindelijk in Leiden aankomt.
Kibbeling? Geen restjes vis
En dan de kibbeling. Wie denkt dat die bestaat uit restjes vis heeft het mis. De kibbeling van Hartevelt wordt gemaakt van heek. Die vis wordt aan boord direct verwerkt en ingevroren. De filets worden samengeperst tot blokken van ongeveer 7,5 kilo. Bij Hartevelt worden die per marktdag ontdooid en in stukken door het beslag gehaald en ter plekke gefrituurd.
Zo wordt die 600 kilo kibbeling per week ineens nog een stuk indrukwekkender. Het zijn duizenden porties die in een bakje op de Leidse markt belanden (en sommige in de snavel van een meeuw…).
Probeer eens een andere vis
Hartevelt verkoopt overigens veel meer dan zalm, kabeljauw en kibbeling. Poon, wijting, schol, rode mul en pieterman verdienen volgens hen veel vaker een plek op het bord. Juist deze vissen uit onze eigen Noordzee raken helaas steeds meer in de vergetelheid.
Daarom geven ze klanten graag advies over bereiding en proberen ze mensen te verleiden eens iets anders mee naar huis te nemen. Want iedere vis heeft een verhaal van waar het gevangen is, door vissers die hun vak verstaan en mensen die al honderd jaar weten wat goede vis is.
Vishandel Klaas Hartevelt staat op dinsdag op het 5 Meiplein, op woensdag en zaterdag in het centrum van Leiden en op vrijdag in de Merenwijk.